Τρίτη, 26 Ιουλίου 2011

Έγκλημα και τιμωρία

Edvard Munch, Η κραυγή, 1893
«Έγκλημα και τιμωρία». Ένας από τους τίτλους των πρωτοσέλιδων της επομένης της 11ης Ιουλίου να εκφράζει το δημόσιο αίτημα για τιμωρία των υπευθύνων. Τίτλος δανεισμένος από το Ντοστογιέβσκη.

Μόνο που ο Ντοστογιέβσκη άλλο ήθελε να πει… «Εδώ, αναπτύσσεται η συνολική ψυχολογική διαδικασία του εγκλήματος. Ο δολοφόνος βασανίζεται από άλυτα προβλήματα και απρόσμενα συναισθήματα. Θείοι και ανθρώπινοι νόμοι ζητούν να τους καταβληθεί το οφειλόμενο αντίτιμο. Και, στο τέλος, αναγκάζεται να παραδοθεί, ούτως ώστε, παρότι ίσως πεθάνει στη φυλακή, να μπορεί να χαρεί τη συντροφιά των άλλων ανθρώπινων πλασμάτων. Τον οδηγεί σ' αυτό η αίσθηση ότι απομονώθηκε από την υπόλοιπη ανθρωπότητα».

Τέτοιοι ήταν οι ήρωες του Ντοστογιέβσκη. Δαιμονισμένοι που πάλευαν με τους δαίμονές τους. Στο τέλος κέρδιζε το σκοτάδι από το φως ή αντίστροφα. Αυτό το έγκλημα. Αυτή η τιμωρία τους. Αυτή κι η εξιλέωσή τους.

Στον τόπο μας, η εξιλέωση είναι λέξη άγνωστη. Όχι μόνο γιατί η έξωθεν τιμωρία σπανίζει και τα εγκλήματα βρικολακιάζουν και στοιχειώνουν τις μέρες μας. Μα κυρίως γιατί ποτέ δεν αντικρίσαμε κατάματα τους δαίμονες μας και ποτέ δεν αναμετρηθήκαμε μαζί τους. Ίσως να χάναμε στην πάλη, ίσως να νικούσαμε. Σίγουρα θα πηγαίναμε μπροστά. Γιατί η πρόοδος κι η εξέλιξη δεν είναι αποτέλεσμα συγκυρίας ή νομοτελειακής εξίσωσης. Τις γεννά η σύγκρουση, η ανάγκη ή το πάντρεμά τους.

Και κακοδαιμονία αυτού του τόπου δεν είναι οι μαύροι Ιούληδες του. Είναι που η δημοκρατία κατάντησε ένας χυδαίος διαμοιρασμός της εξουσίας ανάμεσα σε κόμματα, κόλακες και αυλικούς. Και που η πολιτική κατάντησε μια συνδιαλλαγή ανάμεσα σε μετριότητες και δουλικά. Και που η πολιτεία κατάντησε ένας σκουριασμένος μηχανισμός που αυτοσυντηρείται χωρίς να υπηρετεί. Και που η κοινωνία κατάντησε ένας επαρχιώτης που μετρά τα κουκιά και υποπτεύεται τη σκιά του. Και που η δημόσια συζήτηση κατάντησε φανφαρονισμός και αερολογίες να ντοπάρονται οι οπαδοί. 

Και που οι πιο πολλοί καταντήσαμε ιδιώτες. Παροπλισμένοι, περιχαρακωμένοι και συρρικνωμένοι στο μικρόκοσμό μας. Βολεμένοι, υπολογιστές, συμφεροντολόγοι κι υποτελείς. Αμόρφωτοι, αναίσχυντοι, ανέντιμοι κι ανάλγητοι. Χωρίς ευαισθησία, χωρίς μπέσα, χωρίς φιλότιμο. Δίχως όνειρα, δίχως όραμα, δίχως προοπτική. Απλοί διαχειριστές σε ρόλο κομπάρσου.

Αν θέλουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε για έγκλημα και τιμωρία ας μιλήσουμε για την κατάντια μας. Ας μιλήσουμε για την κατάντια μας κι ας συγκρουστούμε μαζί της. Να γεννηθεί κάτι νέο, κάτι αδοκίμαστα δυναμικό, σαν την ελπίδα. Αλλιώς ας πάψουμε να μιλούμε. Όλα τα άλλα είναι εύκολα, μεγάλα λόγια ν' ανακυκλωνόμαστε. Δεν αλλάζουν τίποτε.

14 σχόλια:

  1. Α: 'Πως νοιώθεις για αυτό που έγινε, Πέτρο? Ποιο είναι το πρώτο συναίσθημα που σε κατέβαλε? Τι θέλεις να κάνεις τώρα που το άκουσες αυτό? Ξύπνα, αντίδρασε, χαμογέλα, νευρίασε, φώναξε, ρώτα να ξεκαθαρίσεις τις απορίες σου, αναθεώρησε, μετάνιωσε, σηκώστου.'
    Π: 'Θα το σκεφτώ και θα σου πώ.'

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εγώ είμαι μέσα! Να γεννηθεί κατι καινούριο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Καιρό είχα να σε δω...;)
    Χαίρομαι που επέστρεψες πεισμωμένη...Εξάλλου το χειρότερο που μας συνέβει τον τελευταίο χρόνο ή χρόνια, ήταν η απάθεια...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Και κακοδαιμονία αυτού του τόπου δεν είναι οι μαύροι Ιούληδες του. Είναι που η δημοκρατία κατάντησε ένας χυδαίος διαμοιρασμός της εξουσίας ανάμεσα σε κόμματα, κόλακες και αυλικούς. Και που η πολιτική κατάντησε μια συνδιαλλαγή ανάμεσα σε μετριότητες και δουλικά. Και που η πολιτεία κατάντησε ένας σκουριασμένος μηχανισμός που αυτοσυντηρείται χωρίς να υπηρετεί. Και που η κοινωνία κατάντησε ένας επαρχιώτης που μετρά τα κουκιά και υποπτεύεται τη σκιά του. Και που η δημόσια συζήτηση κατάντησε φανφαρονισμός και αερολογίες να ντοπάρονται οι οπαδοί.

    έτσι δεν ήταν κανονισμενα απο την αρχή Νάσια;

    μηπως μιλάμε (;) πρωτη φορά για αλλαγη,
    ή αν δεν μιλησουμε τωρα, τοτε πότε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Απογοήτευση και πείσμα μαζί, Νατάσα. Έτσι είναι αυτά τα πράγματα. Μακάρι να βγάλει κάπου...

    Η απάθεια κι η ιδιωτεία μας, kovo voltes. Όχι αδικαιολόγητες συχνά. Αλλά μας έχουν κοστίσει.

    "Κι όσοι μιλούσανε για λυτρωμό, πες μου πού πήγαν", Rose...
    Να μιλήσουμε τώρα! Μα να μιλήσουμε με ειλικρίνεια, με σοβαρότητα και για την ουσία. Αυτό νιώθω πως λείπει. Και η πραγματική αποφασιστικότητά για να αλλάξουμε(όλοι, κι όχι μόνο οι άλλοι).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Όντως ηχεί παράδοξα η επίκληση του Ντοστογιέφσκι τούτες τις μπουχτισμένες μέρες. Σε αυτό το κλίμα δεν θα μπορούσαν να μην περισσέψουν και οι ιερόσυλες συγκρίσεις. Αν δοθεί, πάντως, συνέχεια στις αναφορές σε εγκλήματα και τιμωρίες δεν θα αποτελεί έκπληξη αν μας πουν, κιόλας, ότι όπως ο Ρασκόλνικοφ διέπραξε ένα φόνο για να ελαφρύνει το λαό από τα δεινά του με σκοπό να οικοδομήσει μια καλύτερη κοινωνία, έτσι και τα θύματα στο Μαρί θυσιάστηκαν για να οικοδομήσουν…μια δίκαιη κοινωνία.
    Αναρωτιέται όμως κανείς με την αναφορά στο «Έγκλημα και Τιμωρία», για το ποια είναι η σχέση των εμβληματικών, συνάμα και τραγικών, ηρώων του Ντοστογιέφσκι, που συμβολίζουν το κακό και λυτρώνονται από (αυτό)καταστροφικούς φόνους και αυτοχειρίες με τους δικούς μας παχύδερμους και ανονείρευτους μανδαρίνους που κλέβουν καθημερινά τα όνειρα μας και δεν τολμούν να αποδεχτούν την εφιαλτική κενότητα του κιβωτίου που μεταφέρουν χρόνια τώρα?
    Άραγε, ποια η σχέση των πονετικών ηρώων του Ντοστογιέφσκι, αλλά και όσων συναντάμε σε έργα της μεγάλης λογοτεχνίας, που παραδέρνουν σε ιερά και βέβηλα πάθη, με τους ρηχούς πρωταγωνιστές του δικού μας καραγκιόζ μπερντέ που έκαναν(και συνεχίζουν να κάνουν) κοντραμπάντο με το αδικοχαμένο αίμα του 74 και το μετέτρεψαν σε καθεστώς?
    Τέλος, ποια η σχέση των ντοστογιεφσκικών προσώπων που έρχονται αντιμέτωπα με τα όρια και το πεπρωμένο τους, που είναι κολασμένα και καταδικασμένα, με τα ανάτυπα της επαρχιώτικης μας μπαναλιτέ και τους Πολύβουους Σαιλοκ μεγαλοδικηγόρους των οffshore διερευνητικών, που επαίρονται αυτάρεσκα ότι θα φτάσουν «το μαχαίρι στο κόκκαλο»?
    ΥΓ. Πολύ καίρια η πλαισίωση του κειμένου με την κραυγή του Mούνχ: Η παραμορφωμένη από αγωνία μορφή, με ανοιχτό στόμα, δίπλα στις ράγες ενός τρένου, κλείνει με τα χέρια τ΄αυτιά της, σε μια σύσπαση ακραίας οδύνης και απελπισίας. Εκφράζει έντονα τα χαρακτηριστικά της αντίδρασης της κοινωνίας απέναντι στα τραγικά γεγονότα. Μια κραυγή αγωνίας, φρίκης και απελπισίας που δεν εκπορεύεται τόσο από το στόμα όσο από τη ψυχή.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. ειρήνη.. ειρήνη .. θέλουμε ειρήνη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Είμαστε πια κουρασμένοι Νάσια και από λόγια και από ιδέες κι από τις ουτοπίες μας ακόμα. Μα πιο πολύ είμαστε πεπεισμένοι πως η ανθρωπότητα (κι όχι μόνο οι άνθρωποι της δικής μας γωνιάς) δεν αλλάζει. Γι αυτό έχουμε ακόμα ανάγκη από μυθιστορήματα που γιατρεύουν τις πληγές που ανοίγει μέσα μας η αλήθεια. Γι αυτό διψάμε ακόμα για ποιήματα. Γι αυτό αναζητάμε απεγνωσμένα μουσικές και τραγούδια. Γιατί κατά βάθος ξέρουμε πως με ότι έχουμε θα ζήσουμε...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Δεν έχω να προσθέσω τίποτε στη διεισδυτική και εύστοχη ματιά σου, Ανώνυμε. Σ' ευχαριστώ πολύ και προσυπογράφω.

    "Θυμηθείτε, ω άνθρωποι, το πώς η ζωή μας εκύλα
    σαν η Ειρήνη τα πάντα βλογούσε σε μέρες παλιές,
    θυμηθείτε τα σύκα, τ' ολόγλυκο εκείνο σταφύλι,
    τις βιολέτες που ανθούσαν κοντά στο τρεχάτο νερό." Από την Ειρήνη του Αριστοφάνη, δεύτερε Ανώνυμε φίλε.

    Είμαστε πια κουρασμένοι,ΔemΩΝ. Και πρώτα απ' όλα απογοητευμένοι απ' τους εαυτούς μας που έχουμε κουραστεί τόσο νωρίς. Γι αυτό και η μεγαλύτερη πίκρα, γι αυτή την επίγνωση πως τίποτε δεν αλλάζει. Πλην, ίσως, όσων μπορεί να σώσει ο καθένας στο μικρόκοσμό του - τα μικρά και τα μεγάλα της δικής του ζωής που ίσως κάπου διασταυρώνονται με των άλλων. Έχεις δίκιο και σ' ευχαριστώ που μου το θύμισες. Απλώς τέτοιες στιγμές, της βαθιάς λύπης και της μεγάλης οργής, νιώθω να μου τελειώνει η επιείκια - για τον εαυτό μου και για τους άλλους. Αλλά έχεις, δυστυχώς, δίκαιο: με ό,τι έχουμε θα ζήσουμε. Σ' ευχαριστώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Τελικά σ' αυτόν τον τόπο, τα εγκλήματα πολλά, μα τιμωρία καμμιά. Όσο για την ντροπή, όχι μόνο δεν τη διακρίνεις πουθενά αλλά κυριαρχεί μια αλαζονία. Ακόμα λίγο οι ένοχοι θα βγουν παραπονούμενοι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Αναστασία Φιλίποβνα1 Αυγούστου 2011 - 9:28 π.μ.

    Αφού θα φύγει και ο Άυγουστος, και θα μας βρει το φθινόπωρο στα σπίτια μας, χωρίς διακοπές, ηλεκτρικές και μή, τότε θα δούμε ποιοι θα έχουν την θέληση να δουν τα προβλήματα της χώρας στη ρίζα τους. Τότε θα δούμε ποιους θα καλέσουμε σε απολογίες και ποιους θα τιμωρίσουμε.

    Περιορισμένες οι διαδηλώσεις/εκδηλώσεις τα σαββατακυρίακα. Σχεδόν ανύπαρκτες. Έχουμε και μια ζωή να απολάυσουμε βλέπετε.

    Η οικονομία συνεχίζει να είναι το πιο σημαντικό πρόβλημα μετά το Κυπριακό. Ας ξεκινήσουμε τις διαπιστώσεις από τώρα για να μπορούμε να συζητήσουμε το Σεπτέμβρη.

    Λίγοι λαοί είναι τόσο τυχεροί, να ζουν μες τη μέση της θάλασσας και να έχουν την ευκαιρία ακόμα να διορθώσουν τα πράγματα.

    Καλές διακοπές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Απόν αντρέπεται ο κόσμος εν δικός του, σκουλουκούιν. Ευχαριστώ για το σχόλιό σου.

    Καλέ μου ντοστογεβσκικέ ήρωα, ο χρόνος είναι ο χειρότερος γιατρός. Κι η καθημερινότητα επίσης. Θα ξεχάσουμε και θα ξεχαστούμε. Μόνο ο πόνος των ανθρώπων που έχασαν τους δικούς τους θα μείνει ο ίδιος. Όσο για τα πραγματα που μπορούν ακόμα να διορθωθούν, ποιοι, πώς και πότε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. η αληθεια σου ματωνει αλλα μας τελειωσε το αιμα..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. "Αυτά που υποστηρίζουμε με τόσο πάθος
    δεν έχουν σχέση μ' εμάς.
    Κι εμείς δεν έχουμε καμιά σχεση μ' αυτά -
    περα από πλήξη, φόβο, χρήμα και ξεφτισμένη ευφυία.
    Ο κύκλος μας, το φως των κεριών μας μικραίνει.
    Εμείς βγήκαμε έξω κυνηγώντας την ιδέα
    και χάσαμε το κέντρο:
    όλοι κεριά δίχως φιτίλι,
    βλέπουμε ονόματα που κάποτε σήμαιναν σοφία
    σαν σήματα σε πόλεις φαντάσματα,
    όπου μόνον οι τάφοι είναι πραγματικοί."

    (Τσαρλς Μπουκόβσκι, Αυτά τα πράγματα)

    ΑπάντησηΔιαγραφή