Τρομοκρατία και αντι-τρομοκρατία

Η 11η Σεπτεμβρίου και η δεκαετία που ακολούθησε
σε αριθμούς (1) , εκτιμήσεις (2) και μια φράση του Καμύ (3):

  

Kienholz, Drawing for Still Live, 1984

• 2,977 τα θύματα συνολικά των τρομοκρατικών επιθέσεων
• 93 εθνικότητες των θυμάτων
• 700 τουλάχιστον από τα θύματα μουσουλμάνοι
• 3,000 παιδιά περίπου έχασαν τον ένα γονέα τους
• 13,065 άτομα τουλάχιστον διαγνώστηκαν με συνδεόμενα αναπνευστικά προβλήματα
• 10,320 άτομα τουλάχιστον διαγνώστηκαν με συνδεόμενες ψυχικές διαταραχές
• 6,215 μέλη του αμερικανικού στρατού σκοτώθηκαν στους πολέμους του Ιράκ και του Αφγανιστάν
• 1,192 μέλη των συμμαχικών δυνάμεων σκοτώθηκαν  
• 18,768 μέλη του στρατού του Ιράκ και του Αφγανιστάν σκοτώθηκαν
• 102,399 τουλάχιστον Ιρακινοί πολίτες σκοτώθηκαν
• 80,680 μέλη του αμερικανικού στρατού έλαβαν θεραπεία για μετατραυματικό στρες
• 1,316 μέλη του αμερικανικού στρατού ανάπηροι πολέμου
• 3.3 τρισεκατομμύρια δολάρια το κόστος των πολέμων για τις ΗΠΑ
• 779 κρατούμενοι στο Γκουαντάναμο
• Εκατοντάδες συλλήψεις και ανακρίσεις άγνωστου αριθμού προσώπων από τη CIA κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες στα πλαίσια «έκτακτων μεταγωγών». Άγνωστος αριθμός κρατών που συμμετείχαν ή διευκόλυναν 
• Χιλιάδες έρευνες και απελάσεις μουσουλμάνων ανά τον κόσμο
• Δεκάδες νέες αντι-τρομοκρατικές πρόνοιες σε Ε.Ε. και εθνικές νομοθεσίες
• Σοβαρές καταστρατηγήσεις μερικών από τα σημαντικότερα δικαιώματα (απαγόρευση βασανιστηρίων, εξαφανίσεων, αυθαίρετης στέρησης της ελευθερίας και δικαιώματα στην προσωπική ζωή και στην ελεύθερη έκφραση) 
• «Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα; Πολύ πιθανόν. Ποιος όμως θα αγιάσει το σκοπό; Σε τούτη την ερώτηση, που η ιστορική σκέψη την αφήνει μετέωρη, η εξέγερση απαντά: τα μέσα»

(1) Πηγή: The New York Times
(2) Δικές μου

(3) Οι σκέψεις του για την τρομοκρατία στο ομότιτλο βιβλίο των εκδόσεων Καστανιώτη

Σαρωτές σώματος: «Ο αέρας άλλαξε;»

Την ημέρα των Χριστουγέννων, ένας Νιγηριανός υπήκοος αποπειράθηκε να ανατινάξει το αμερικάνικης εταιρίας αεροπλάνο στο οποίο επέβαινε κατά την πτήση του από την Ολλανδία στις ΗΠΑ. Η απόπειρα ευτυχώς απέτυχε. Ο πρόεδρος Ομπάμα επέρριψε τις ευθύνες για το περιστατικό στις αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες, οι οποίες είχαν παραλείψει να αξιολογήσουν και να συνδυάσουν διάφορα στοιχεία που είχαν στη διάθεσή τους, ώστε να αποτρέψουν την απόπειρα.

Εντούτοις, αυτό στο οποίο δόθηκε η μεγαλύτερη έμφαση ήταν τα τρωτά σημεία στην ασφάλεια των αεροπορικών πτήσεων, με αποτέλεσμα να επανέλθει στη συζήτηση το θέμα της εγκατάστασης στους χώρους των αεροδρομίων σαρωτών σώματος (body scanners), μηχανημάτων, δηλαδή, που αποκαλύπτουν τη γυμνή εικόνα του προσώπου, για τους σκοπούς της ανίχνευσης εκρηκτικών υλικών που δεν μπορούν να εντοπιστούν από ανιχνευτές μετάλλων.

Εξαιτίας της γυμνής απεικόνισης του προσώπου έχουν προκληθεί έντονες ανησυχίες σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο οι υπεύθυνοι ασφαλείας θα βλέπουν, θα επεξεργάζονται, θα αποθηκεύουν και θα χρησιμοποιούν την εικόνα και τα στοιχεία που θα παράγονται. Το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Οκτώβριο του 2008 είχε απορρίψει πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για συμπερίληψη των σαρωτών σώματος ανάμεσα στις επιτρεπόμενες μεθόδους ελέγχου των επιβατών στα αεροδρόμια της Ε.Ε., θεωρώντας ότι δεν είχαν συνεκτιμηθεί επαρκώς οι επιπτώσεις ενός τέτοιου μέτρου στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην υγεία των πολιτών και ζήτησε από την Επιτροπή τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας.

Σε άρθρο του στην εφημερίδα Guardian στις 20 Ιανουαρίου 2010, ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας, Martin Scheinin, χαρακτηρίζει τους σαρωτές σώματος ως μία μη αναγκαία, και άρα δυσανάλογη, επέμβαση στην προσωπικότητα, υποστηρίζει ότι η χρήση τους μπορεί να καταλήξει σε δυσμενή διακριτική μεταχείριση προσώπων στη βάση της ιθαγένειας, της εθνικής καταγωγής ή της θρησκείας τους και επισημαίνει ότι τα μηχανήματα αυτά ενδέχεται να μην είναι καν αποτελεσματικά. Ασκεί, μάλιστα, κριτική στο γεγονός ότι παρά τις αρχικές αντιδράσεις των κρατών στην υιόθετηση αυτού του μέτρου, μετά την απόπειρα των Χριστουγέννων «ο αέρας άλλαξε».

Πράγματι, η Ολλανδία και η Μεγάλη Βρεττανία προχώρησαν σε εγκατάσταση σαρωτών στα αεροδρόμιά τους, κάτι που κατέκρινε ο προταθείς Επίτροπος Μεταφορών της Ε.Ε., Siim Kallas, δεδομένης της απουσίας οποιωνδήποτε κοινών προτύπων σε επίπεδο Ε.Ε. Παράλληλα, οι ΗΠΑ υπέβαλαν αίτημα στην Ε.Ε. για εγκατάσταση σαρωτών σε όλα τα αεροδρόμιά της που εκτελούν πτήσεις προς την Αμερική, αλλά η έγκριση του αιτήματος από τους Ευρωπαίους Υπουργούς Δικαιοσύνης αναβλήθηκε μέχρι την επιβεβαίωση της ασφάλειας των μηχανημάτων και της συμβατότητάς τους με το δικαίωμα στην προσωπική ζωή. Η προταθείσα Επίτροπος Δικαιοσύνης, Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και Ιθαγένειας, Viviane Reding, διαβεβαίωσε από πλευράς της ότι δεν θα επιβληθεί η υποχρεωτική εισαγωγή των σαρωτών στα αεροδρόμια πριν απαντηθούν τα σχετικά με την υγεία, την προσωπική ζωή και τα προσωπικά δεδομένα ερωτήματα. Υπογράμμισε, μάλιστα, ότι: «Η ανάγκη της Ευρώπης για ασφάλεια δεν μπορεί να δικαιολογήσει οποιαδήποτε προσβολή της προσωπικής ζωής. Οι πολίτες μας δεν είναι αντικείμενα, είναι άνθρωποι».

Παρά τις πιο πάνω διαβεβαιώσεις, τίποτε δεν μπορεί να αποκλείσει ότι στο τέλος θα επιτραπεί η χρησιμοποίηση των σαρωτών χωρίς ικανοποιητικές εγγυήσεις για τη διασφάλιση της αρχής της ισότητας και για την προστασία της προσωπικότητας και των προσωπικών δεδομένων των ατόμων. Ας μην ξεχνούμε ότι από την 11η Σεπτεμβρίου 2001 μέχρι και σήμερα τα μέτρα που έχουν ληφθεί στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας έχουν περιορίσει ριζικά και ουσιαστικά το περιεχόμενο και τις εγγυήσεις των πιο πάνω δικαιωμάτων και τείνουν να θέσουν την ίδια την κοινωνία υπό γενική επιτήρηση (βλ. μελέτη του Επιτρόπου Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τίτλο: “Protecting the right to privacy in the fight against terrorism”).

Βασικό χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού δικαιικού πολιτισμού, όμως, αποτελούσε ανέκαθεν η κατοχύρωση και προστασία ενός χώρου ελεύθερης δράσης και ύπαρξης του προσώπου και των διάφορων κοινωνικών ομάδων. Για να μην χαθεί αυτή η θεμελιακή αξία κάτω απ’ το βάρος του φόβου και των εύκολων ή προσχηματικών λύσεων, οι Ευρωπαίοι πολίτες οφείλουν να έχουν ενεργοποιημένα τα δημοκρατικά αντανακλαστικά τους, επιμένοντας στη διεκδίκηση πολιτικών που δεν θα θυσιάζουν τα δικαιώματά τους προς όφελος της ασφάλειας, αλλά θα συμφιλιώνουν και θα εξισορροπούν τις ανάγκες της ασφάλειας με αυτές της προστασίας των δικαιωμάτων.

(Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής, 7/2/2010)

Κάθετα

Δεν ξέρω, αλλά νομίζω πως όταν ο άνθρωπος ξανακαταχτήσει την ανθρωπιά του, όταν ξαναρχίσει να δημιουργεί ανθρώπινο πολιτισμό, να γράφει πια την ιστορία κάθετα, όχι για λαούς και για μάζες, αλλά για τον Παύλο, για τη Ρηνιώ, για την Ελένη, για το μαστρο-Στέφανο... τότε μονάχα οι άνθρωποι θα ξέρουν (...) τι θα πει η φράση «εκατό χιλιάδες νεκροί» ή «βασανίζεται ένας άνθρωπος σε κάποια ασφάλεια».

(...ΚΑΛΑ, ΕΣΥ ΣΚΟΤΩΘΗΚΕΣ ΝΩΡΙΣ, Χρόνη Μίσσιου)

Διάβαζα γι αυτά που κατέγραψε δημοσιογράφος που επισκέφθηκε πρόσφατα τις φυλακές του Γκουαντάναμο («Τι είδα στο Γκουαντάναμο», Της Νaomi Wolf από The Times, όπως δημοσιεύθηκε στα ΝΕΑ , 28/7/2009): τα κελιά των 2.5x4m, τους γυμνούς τοίχους τους, την απουσία χώρων αφόδευσης, τις κοινές ντουζιέρες με γυαλί, τη θερμοκρασία που φτάνει στους 40 βαθμούς δέκα η ώρα το πρωί, τους αρουραίους που πηγαινοέρχονται, το χώρο της απομόνωσης, τις ανακριτικές καρέκλες με βραχίονες για χέρια και για πόδια, τα φορεία για τη μεταφορά των κρατουμένων, τα εκατοντάδες κουτιά με υγρό για την εξαναγκαστική σίτισή τους, τις χειροπέδες.

Όλοι γνωρίζουμε για το Γκουαντάναμο. Ξέρουμε πως εκεί μεταφέρθηκαν εκατοντάδες άνθρωποι – άλλοι αθώοι, άλλοι ένοχοι – κρατήθηκαν για εκατοντάδες μέρες μυστικά, χωρίς να ξέρουν τις εναντίον τους κατηγορίες, χωρίς δίκη, χωρίς επικοινωνία, χωρίς δικαιώματα. Όλοι τους υποβλήθηκαν σε ανακριτικές μεθόδους που διεθνώς θεωρούνται ως βασανιστήρια κι απαγορεύονται. Πολλοί έκαναν απεργία πείνας και σιτίστηκαν με τη βία. Κάποιοι αφέθηκαν ελεύθεροι, μερικοί πέθαναν.

Όλοι γνωρίζουμε για το Γκουαντάναμο. Έχουμε δει τις φωτογραφίες των κρατουμένων πίσω απ' σύρματα, με τις πορτοκαλί στολές και τις μαύρες κουκούλες, γονατιστούς κατάχαμα και δεμένους. Ξέρουμε πως το Γκουαντάναμο αποτελεί πληγή για τον πολιτισμένο κόσμο μας και πως είναι μια μαύρη τρύπα για το σύστημα δικαιωμάτων που διεθνώς έχουμε εγκαθιδρύσει και (θέλουμε να) ισχύει. Ο ίδιος ο Πρόεδρος Ομπάμα δεσμεύτηκε να το κλείσει, ώστε «να μπορέσει η Αμερική να ξαναβρεί τη θέση της στο επίπεδο της ηθικής». Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεσμεύτηκαν να συνδράμουν την προσπάθειά του.

Μες στο κελί του, ο Ασίφ έχει γίνει ένα κουβάρι που κουνιέται πέρα δώθε, σαν εκκρεμές. Η μάνα του ήταν όμορφη, θυμάται. Ανοιγοκλείνει τις παλάμες και ψελλίζει ασυγχρόνιστα μερικές λέξεις. Τα μάτια του καίνε. Στα αυτιά του βουίζουν ανάμικτοι ήχοι από σίδερα και βογγητά. Τους συνήθισε. Και το φως που δεν σβήνει το συνήθισε. Και το σκοτάδι. Και τη μυρωδιά της σαπίλας. Μόνο που τώρα θα θελε να ‘χε ένα σώμα να αγγίξει και να το νιώσει ζεστό, να το μυρίσει και να μυρίζει ψωμί, να ψηλαφίσει τις φλέβες του και να κρατήσει τα δάχτυλά του, να θυμηθεί πώς μοιάζουν οι άνθρωποι. Η μάνα του τον φιλούσε πριν να κοιμηθεί κι όταν τον ξυπνούσαν τα όνειρα τον έπαιρνε αγκαλιά να μη φοβάται. Τώρα δεν ονειρεύεται. Μήτε φοβάται. Ούτε τα ποντίκια. Μόνο που θα θελε ένα χάδι, ένα χάδι τόσο δα. Μια στιγμή να τρυπώσει και να σπάσει για πάντα τη ροή των λεπτών – των εκατοντάδων λεπτών – που ακολουθούν σαν στρατιωτάκια το ένα τ’ άλλο και πατούν βαριά στο κεφάλι του, ρυθμικά και μονότονα. Ένα μόνο χάδι για να θυμηθεί πως είναι άνθρωπος. Είναι; Τικ τακ, τικ τακ, τικ τακ. Κάτι έχει σπάσει. Τικ τακ, τικ τακ, τικ τακ. Κάτι θα εκραγεί...

'Ολοι γνωρίζουμε για τα Γκουαντάναμο, εδώ κι αλλού. Σ’ αυτά κρατούνται μερικές εκατοντάδες άνθρωποι για μερικές εκατοντάδες μέρες. Χωρίς ονόματα, χωρίς πρόσωπα, χωρίς αξιοπρέπεια. Κάποιοι επιζούν, κάποιοι όχι.

Η Κατερίνα, η Αϋντίν, ο Ραντζίτ, ο Μπόμπι, ο Μαρκ, ο Ιάσονας, η Νατάλια, ο Μαχμούντ, ο Ροδρίγεζ...